Nieuwe zaaksbehandeling vraagt om nieuwe vaardigheden

Datum: 19-10-2016
Interview

“‘De rechter overtuigen’ werkt niet meer bij bestuursrechtzaken nieuwe stijl. Wat wel werkt is invloed uitoefenen op het proces.”

Corine de Jong is mediator-advocaat en trainer. Voor OSR verzorgt ze de training Effectief optreden ter zitting bij de bestuursrechter.

‘En dan zie je ineens: oh, dus dáár gaat het om!’

“Wat is je doel in de procedure?” vraagt Corine de Jong vaak meteen.
“De rechter overtuigen!” antwoorden cursisten dan. “Met een goed sluitend betoog.”
Klinkt mooi, maar overtuigen werkt niet echt bij bestuursrechtzaken nieuwe stijl. Wat wel werkt is invloed uitoefenen op het proces, weet Corine. En dat is een kunst die je kunt leren.

De nieuwe standaard

“De pleitnota? Die blijft bij bestuursrechtzaken tegenwoordig vaak in de tas,” vertelt Corine.
“Eenzijdig zenden past niet bij de nieuwe, belangengeoriënteerde zaaksbehandeling. De bestuursrechter  probeert juist te sturen naar een oplossing en denkt actiever mee. Welke belangen hebben partijen? Wat willen ze nu precies, en hoe kun je dat bereiken? Ook derden mogen een bijdrage leveren. Stel er is een discussie over agrarische stankoverlast tussen een burger en de gemeente. Dan is het wel zo handig om de stankverspreidende landbouwer erbij te betrekken.”

Hoe lastig is die nieuwe werkwijze?

“De nieuwe zaaksbehandeling doet een heel ander beroep op je. Als jurist word je opgeleid om juridisch te kijken, maar nu moet je ook praktisch kijken. De rechter wil zien wat je hebt gedaan om het probleem op te lossen. Heb je iedereen gesproken? Ben je preventief bezig geweest?
Vooral voor juristen bij de bestuursorganen is dat even wennen, ze weten vaak niet wat ze kunnen verwachten. Extra lastig is het verschil tussen rechters. Sommige werken nog op de oude manier, andere op de nieuwe.”

Welke aanpak is effectief?

“Probeer er met partijen uit te komen, en als dat niet lukt, kijk dan eens waaróm je er niet uit komt. Daar kun je achter komen door je in te leven en door goed te luisteren naar je cliënt en de wederpartij.
Dan zie je ineens: oh, dus dáár gaat het eigenlijk om! De oplossing komt dan al een stuk dichterbij.”

Hoe leer je dat?

“Door het te doen. Onze training is heel interactief. Met een ervaren trainingsrechter spelen we bijvoorbeeld een hele zitting na. Zo zie je wat werkt en wat niet. Wanneer raakt een rechter geïrriteerd? Hoe kun je dat voorkomen? Hoe ga je om met emotionele of onwillige betrokkenen? Je leert snel te schakelen en open vragen te stellen.  Onze trainingsrechters zijn enorm enthousiast en hulpvaardig. Ze zien het natuurlijk ook graag goed gaan in de echte rechtszaal!
Wat ik zelf zo leuk vind: je ziet het zelfvertrouwen van mensen groeien tijdens de training. Soms denken ze: ik ben niet zo’n procestijger. Maar al doende zie je ze dan steeds losser worden. En als ze dan opgelucht en vrolijk de deur uit gaan is het voor mij helemaal geslaagd.”

Het gaat om mensen

“Bestuursrecht is niet statisch, het gaat om mensen die ergens tegenaan lopen. Het belangrijkst is dan dat het probleem wordt opgelost. Natuurlijk wel binnen de regels, dat eist de rechtszekerheid. Maar je moet verder kijken.
Bedenk dat ook instanties uiteindelijk worden vertegenwoordigd door mensen. Mensen met drijfveren en emoties. De gemeente wil bijvoorbeeld echt niet altijd bezuinigen en afhouden. Ook goede service en tevreden burgers staan vaak hoog op de agenda. Daar is in de training ook aandacht voor, hoe zit je er als persoon in? Juist aandacht voor de emoties van de upperdog in de procedure wordt vaak gewaardeerd.
De essentie is: zend niet alleen, maar ga ook luisteren en ontvangen. Dan kun je oplossingen zien gloren.”

Training effectief optreden ter zitting